W 2025 roku 11 lipca – w rocznicę tzw. „krwawej niedzieli” z 1943 roku – po raz pierwszy obchodzimy nowe święto państwowe: Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. To ważny krok w kierunku uhonorowania pamięci dziesiątek tysięcy niewinnych ofiar tragicznych wydarzeń, które miały miejsce w czasie II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu.
Ustawa z 4 czerwca 2025 r.
Święto zostało ustanowione na mocy ustawy z dnia 4 czerwca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 891), w której jasno podkreślono, że „męczeńska śmierć z powodu przynależności do narodu polskiego zasługuje na pamięć w formie dnia wyróżnianego corocznie przez państwo polskie, w którym ofiarom będzie oddawany hołd”. Ustawa ma na celu nie tylko upamiętnienie ofiar, ale także edukację i przypominanie o tragedii, która przez dziesięciolecia pozostawała niedostatecznie nagłośniona.
Zbrodnia ludobójstwa na Kresach
Zgodnie z treścią ustawy, w latach 1939–1946 nacjonaliści ukraińscy z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz innych ukraińskich formacji zbrojnych dokonali ludobójstwa na ludności polskiej zamieszkującej Kresy Wschodnie II Rzeczypospolitej – województwa wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie, lwowskie, poleskie – a także tereny dzisiejszych województw lubelskiego i podkarpackiego.
W wyniku tych działań ponad 100 tysięcy Polaków – głównie mieszkańców wsi – zostało brutalnie zamordowanych, ich domostwa zostały spalone i zniszczone, a setki tysięcy ludzi zmuszono do ucieczki i opuszczenia rodzinnych stron. Apogeum tej fali zbrodni miało miejsce w lipcu 1943 roku, a symboliczną datą hekatomby stał się 11 lipca, znany jako „krwawa niedziela” – dzień, w którym Polacy byli mordowani w około stu miejscowościach jednocześnie.
Zmiana w sposobie upamiętnienia
Dotąd, od 2016 roku, na mocy uchwały Sejmu RP, 11 lipca obchodzony był jako Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej. Nowa ustawa z 2025 roku wprowadza formułę święta państwowego, co oznacza nadanie temu dniu wyższej rangi oraz szerszy zakres działań edukacyjnych i upamiętniających prowadzonych przez instytucje publiczne.
Historyczna odpowiedzialność i prawda
W świetle prawa międzynarodowego, działania nacjonalistów ukraińskich z lat 1939–1947 spełniają definicję ludobójstwa. Według najnowszych szacunków polskich historyków, zginęło ponad 120 tysięcy Polaków – około 60 tysięcy na Wołyniu i co najmniej drugie tyle w Małopolsce Wschodniej oraz na terenach Polesia i Lubelszczyzny. Była to zorganizowana, brutalna czystka etniczna, której celem było usunięcie Polaków z tych ziem.
Pamięć i zobowiązanie
Ustanowienie 11 lipca jako Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa to nie tylko wyraz hołdu dla pomordowanych, lecz również zobowiązanie do pielęgnowania prawdy historycznej, niezależnie od bieżących relacji politycznych. Tylko pełna świadomość przeszłości może być podstawą do budowania trwałego pokoju i wzajemnego szacunku między narodami.
W dniu 11 lipca, w całym kraju odbędą się uroczystości, msze święte, a także wydarzenia edukacyjne, wystawy i spotkania z historykami oraz świadkami historii. To dzień zadumy, refleksji i modlitwy za tych, którzy zginęli tylko dlatego, że byli Polakami.
